Większość osób podejmuje jedną decyzję dotyczącą przechowywania środków i nigdy do niej nie wraca. Po niepokojącym incydencie przenoszą środki do portfela sprzętowego albo dla wygody zostawiają wszystko na giełdzie i uznają sprawę za zamkniętą. Żadne z tych rozwiązań nie jest planem. Dobry plan uwzględnia dwie kwestie, które zależą od konkretnej osoby: jaka kwota jest narażona na ryzyko i jak często trzeba nią dysponować.
Dwie osie: wartość zagrożona i częstotliwość dostępu
Każda decyzja dotycząca przechowywania środków sprowadza się do kompromisu między bezpieczeństwem a wygodą. Gorące portfele — portfele programowe połączone z internetem — zapewniają szybki dostęp do środków. W portfelu mobilnym można podpisać transakcję w kilka sekund. Przechowywanie offline — klucze trzymane bez dostępu do internetu na dedykowanym urządzeniu sprzętowym lub komputerze odizolowanym od sieci — zwiększa bezpieczeństwo kosztem wygody.
Doświadczeni użytkownicy samodzielnego przechowywania środków stosują prostą zasadę: środki, które planujesz wydać w ciągu kilku dni lub tygodni, trzymaj w gorącym portfelu, a te przeznaczone na miesiące lub lata — offline. Próg przeniesienia środków z gorącego portfela do przechowywania offline zależy od każdej osoby. Większość użytkowników wyznacza go na poziomie równowartości dochodu netto z jednego do sześciu miesięcy — to moment, w którym strata zaczyna zagrażać dotychczasowemu życiu, a nie tylko boleśnie uszczuplać oszczędności.
Używanie jednego rodzaju portfela do wszystkich środków prawie nigdy nie jest optymalne. Trzymanie rocznych oszczędności w jednym gorącym portfelu niepotrzebnie naraża je na ryzyko. Korzystanie z jednego portfela sprzętowego do codziennych transakcji oznacza ciągłe podłączanie urządzenia i zatwierdzanie komunikatów przy niewielkich kwotach — takie utrudnienia sprzyjają pomyłkom.
Kiedy dodać warstwę ochrony za pomocą hasła
Hasło BIP-39 — czasem nazywane 25. słowem — pozwala utworzyć zupełnie odrębny portfel z tej samej frazy seed. Osoba, która znajdzie frazę seed, ale nie zna hasła, zobaczy jedynie pusty portfel. Na tym polega ochrona, którą zapewnia hasło.
Warto dodać hasło w dwóch sytuacjach: gdy fraza seed jest przechowywana w miejscu, w którym ktoś może ją fizycznie znaleźć, albo gdy środki przechowywane offline przekroczyły próg istotny dla danej osoby. Zanim przeznaczysz środki na portfel chroniony hasłem, odtwórz go na drugim urządzeniu, używając zarówno frazy seed, jak i hasła, aby sprawdzić, czy portfel zostanie poprawnie utworzony.
Utrata hasła może mieć poważne i nieodwracalne skutki. Oznacza bezpowrotną utratę wszystkich środków w zabezpieczonym nim portfelu — nie da się ich odzyskać, nie można skorzystać z pomocy technicznej ani z rozwiązania awaryjnego. Nie dodawaj hasła, jeśli masz jakiekolwiek uzasadnione wątpliwości, czy uda Ci się niezawodnie przechować tę dodatkową tajemnicę.
Przy korzystaniu z hasła przydaje się wiarygodna możliwość zaprzeczenia: pozostaw niewielkie, ale wiarygodne saldo w portfelu bez hasła, a główne środki przechowuj w portfelu zabezpieczonym hasłem. Napastnik lub osoba wymuszająca dostęp, która znajdzie frazę seed i zażąda dostępu, zobaczy jedynie mniejsze saldo.
Kiedy warto pogodzić się ze złożonością portfela z wieloma podpisami
Konfiguracje portfela z wieloma podpisami (multi-sig) wymagają kluczy w liczbie M z N, aby autoryzować transakcję. Najczęściej stosowane przez osoby prywatne rozwiązanie to 2 z 3: dowolne dwa z trzech kluczy wystarczą do wydania środków, więc utrata jednego klucza nie powoduje ich bezpowrotnej utraty. Typowy podział zakłada przechowywanie jednego klucza w domu, drugiego w skrytce bankowej, a trzeciego u zaufanej osoby w innym miejscu.
BIP-48 standaryzuje hierarchię ścieżek wyprowadzania m/48' dla portfeli multi-sig HD. Zalecanym domyślnym typem skryptu jest natywny SegWit (P2WSH, typ skryptu 2'), a sortowanie kluczy deterministyczne według BIP-67 zapewnia zgodne generowanie adresów na wszystkich urządzeniach podpisujących.
Portfel multi-sig nie jest najlepszym rozwiązaniem domyślnym dla większości osób. Wiąże się z rzeczywistą złożonością operacyjną: wymaga kompatybilnych urządzeń podpisujących, plan odzyskiwania musi uwzględniać niedostępność jednego urządzenia, a uzgadnianie rutynowych transakcji wymaga dodatkowego wysiłku. Pojawiają się też nowe rodzaje awarii, których nie ma w konfiguracjach z jednym kluczem.
Multi-sig warto rozważyć w dwóch sytuacjach: gdy przejęcie jednego punktu dostępu miałoby katastrofalne skutki — na przykład gdy wartość środków sprawia, że pożar domu lub pojedyncza kradzież fizyczna byłyby druzgocące — albo gdy naprawdę potrzebna jest wspólna kontrola wielu osób, na przykład w rodzinie lub przy zarządzaniu skarbcem małej organizacji.
W przypadku większości osób hasło dodane do portfela sprzętowego zapewnia ochronę zbliżoną do redundancji multi-sig przy znacznie mniejszym nakładzie pracy. Rozważ multi-sig dopiero po wypróbowaniu i zrozumieniu prostszych rozwiązań.
Planowanie dziedziczenia i dostępu awaryjnego
Samodzielne przechowywanie środków wiąże się z problemem, który systemy powiernicze rozwiązują automatycznie: nie ma pomocy technicznej, która odblokuje portfel sprzętowy, postępowania spadkowego, w ramach którego sąd zapewni do niego dostęp, ani instytucji, która przekaże środki najbliższym. Jeśli spadkobiercy nie będą mieć potrzebnych informacji, środki przepadną.
Celem jest przekazanie spadkobiercom informacji wystarczających do odzyskania środków bez tworzenia zagrożenia dla ich bezpieczeństwa za Twojego życia. W przypadku spadku osób bez wiedzy technicznej często wystarczy zapieczętowany dokument przechowywany wraz z testamentem lub u prawnika. Powinien zawierać informacje o miejscu przechowywania frazy seed, oprogramowaniu portfela i ścieżkach wyprowadzania, a także wskazówkę dotyczącą hasła.
W przypadku większych środków lub bardziej złożonych konfiguracji kryptograficznym rozwiązaniem jest SLIP-39, czyli dzielenie sekretu metodą Shamira. SLIP-39 dzieli sekret główny na N udziałów, z których M wystarczy do jego odtworzenia. Obsługuje od 1 do 16 grup, po 1–16 osób w każdej grupie, i działa z sekretami głównymi o długości 128 i 256 bitów. Podział 3 z 5 oznacza na przykład, że dowolne trzy z pięciu osób posiadających udziały mogą odtworzyć sekret, a żadna z nich nie ma samodzielnie pełnego dostępu.
Unikaj umieszczania frazy seed bezpośrednio w testamencie. Po rozpoczęciu postępowania spadkowego testament staje się dokumentem publicznym, a fraza seed — dostępna dla każdego, kto zechce ją sprawdzić.
Niezależnie od wybranej metody, co najmniej raz w roku przetestuj procedurę odzyskiwania dostępu. Wersje oprogramowania i interfejsy portfeli się zmieniają, więc procedura, która działała osiemnaście miesięcy temu, może dziś przebiegać inaczej.
Przykładowy podział środków
Poniższe przedziały są orientacyjne. W każdym przypadku istotny próg zależy od danej osoby — od tego, jaką kwotę stanowią te środki w porównaniu z jej sytuacją finansową.
Niewielkie środki (równowartość mniej więcej poniżej 1,000 USD): wystarczy renomowany, niekustodialny portfel mobilny oraz papierowa kopia zapasowa frazy seed przechowywana w bezpiecznym miejscu. Koszt i niedogodności związane z portfelem sprzętowym prawdopodobnie byłyby nieproporcjonalne do ryzyka.
Średnie środki (równowartość mniej więcej 1,000–25,000 USD): większość środków przechowuj w portfelu sprzętowym, a niewielką kwotę w gorącym portfelu przeznacz na codzienne transakcje. Frazę seed przechowuj w dwóch różnych miejscach. Warto rozważyć dodanie hasła, jeśli fraza jest przechowywana w domu lub innym miejscu dostępnym dla innych osób.
Znaczne środki (równowartość powyżej mniej więcej 25,000 USD lub dowolna kwota, której utrata istotnie zmieniłaby Twoje życie): użyj portfela sprzętowego z hasłem. Wyryj frazę seed na metalowej płytce i przechowuj ją osobno od urządzenia służącego do podpisywania. W przypadku środków z najwyższego przedziału dodatkową warstwę redundancji zapewni konfiguracja multi-sig 2 z 3 lub podział SLIP-39. Sporządź pisemny plan dziedziczenia, przetestuj go i przechowuj wraz z dokumentami spadkowymi.
Niezależnie od wartości środków, nigdy nie zapisuj cyfrowo frazy seed — nie rób jej zdjęć, nie przechowuj jej w aplikacji do notatek ani nie wpisuj jej na żadnym urządzeniu połączonym z internetem. Co najmniej raz w roku sprawdź, czy potrafisz odtworzyć portfel z kopii zapasowej.
Lista kontrolna decyzji
Podczas przeglądu konfiguracji postępuj według tych punktów:
- Podziel środki według kwoty i horyzontu czasowego. Przypisz każdą pulę aktywów do portfela gorącego lub zimnego, biorąc pod uwagę, jak często potrzebujesz do niej dostępu i jaka wartość jest zagrożona.
- Oceń, czy potrzebujesz hasła dodatkowego. Jeśli ktoś może fizycznie odnaleźć frazę seed, a wartość Twoich aktywów przekracza ustalony przez Ciebie próg, dodaj hasło dodatkowe przechowywane osobno od frazy seed.
- Oceń, czy potrzebujesz portfela z wieloma podpisami. Jeśli awaria jednego urządzenia lub śmierć jednej osoby nie powinny pozbawić Cię dostępu, zaprojektuj portfel z podpisami w schemacie 2 z 3 albo podział z użyciem SLIP-39 dla danej puli środków.
- Udokumentuj procedurę na wypadek dziedziczenia. Przetestuj procedurę odzyskiwania dostępu. Przechowuj ją razem z planem spadkowym, w formie, z której spadkobiercy będą mogli skorzystać bez wiedzy technicznej.
- Rób coroczny przegląd. Wartość aktywów się zmienia. Sytuacja życiowa też. Odpowiedni poziom zabezpieczeń dziś może być niewłaściwy za dwa lata.
Co zrobić dalej
- Porównaj obecny podział środków z dwiema osiami: wartością zagrożoną i częstotliwością dostępu. Sprawdź, czy miejsce przechowywania aktywów odpowiada temu, jak często faktycznie nimi dysponujesz.
- Jeśli nie udało Ci się jeszcze przetestować pełnego odzyskiwania dostępu z frazy seed na drugim urządzeniu, zrób to w pierwszej kolejności. Ważniejsze od optymalizacji poziomu zabezpieczeń jest upewnienie się, że kopia zapasowa działa.
- Jeśli środki w portfelach do przechowywania offline przekroczyły istotny dla Ciebie próg, a frazę seed przechowujesz w domu, przed kolejną wpłatą sprawdź możliwość użycia hasła dodatkowego.
- Sprawdź, czy Twoja rodzina lub plan spadkowy przewidują sposób sfinansowania odzyskiwania dostępu. Jeśli tylko Ty możesz odzyskać środki, warto usunąć tę lukę niezależnie od ich wartości.
- Wracaj do tej listy kontrolnej co roku. O sposobie przechowywania środków nie decyduje się tylko raz.
