Geleneksel bir cüzdan her işlem imzaladığında, bu işlem sürerken özel anahtarın tamamının bellekte bulunması gerekir: telefonunuzda, bir sunucuda ya da donanım cihazında. Anahtarın bir bütün hâlinde bulunduğu bu an, saldırganlar için bir hedeftir. Çok Taraflı Hesaplama (MPC) cüzdanları tek bir fikir etrafında tasarlandı: anahtarı daha iyi gizleyerek değil, hiçbir zaman tek bir yerde bir araya gelmesini önleyerek bu anı tamamen ortadan kaldırmak.
Bu yazı, Tohum İfadesinin Ötesinde serisinin 2. bölümüdür. 1. bölümde geleneksel anahtar yönetiminin neden yapısal bir tek hata noktası oluşturduğunu açıklamıştık. Bu yazıda ise MPC cüzdanlarının kriptografik düzeyde nasıl çalıştığına ve bu yöntemin gerçekçi artı ve eksilerine odaklanıyoruz.
MPC'nin Çözmeye Çalıştığı Asıl Sorun
Donanım ya da yazılım tabanlı geleneksel cüzdanlar tek bir özel anahtar üretir. İmza atılırken bu anahtarın eksiksiz hâli hazır bulunmalıdır. Saldırgan o anda cihazın kontrolünü ele geçirirse anahtarı açığa çıkar. İmza penceresi düzenli olarak yeniden açılır: her giden işlem bu riski tekrar doğurur.
Shamir'in Gizli Paylaşımı (SSS) bu riski dağıtmaya yönelik ilk girişimlerden biriydi. Bir sır, polinom enterpolasyonu kullanılarak N paya bölünür ve bu paylardan herhangi M tanesi sırrı yeniden oluşturabilir (M-of-N eşik şeması). 2-of-3 düzeninde, özgün sırrı yeniden oluşturmak için üç paydan herhangi ikisi gerekir. Sorun şu ki SSS ile işlem imzalamak için önce özel anahtarın tamamının tek bir cihazda yeniden oluşturulması gerekir. Yeniden oluşturma anı başlı başına tek bir hata noktasıdır: o anda cihazı kontrol eden saldırgan anahtarı çalabilir. SSS, anahtarın saklanma biçimini dağıtır; anahtar üzerindeki hesaplamayı değil.
Çok Taraflı Hesaplama (MPC), birden fazla tarafın özel girdilerini birbirine açıklamadan bu girdiler üzerinde ortaklaşa bir işlev hesapladığı kriptografi dalıdır. İmzalara uygulandığında, tarafların blokzincirde geçerli bir imza üretmesini sağlar; üstelik hiçbir cihaz özel anahtarın tamamını elinde tutmaz. Bu, ne imzalama sırasında ne de anahtar oluşturulurken gerçekleşir.
MPC'nin temel vaadi, anahtarın nerede saklandığını dağıtmak değildir. Anahtarın hiçbir zaman bir bütün hâlinde var olmaması için hesaplamanın kendisini dağıtmaktır.
SSS ve TSS: Yeniden Oluşturma Farkı
Shamir'in Gizli Paylaşımı ile Eşik İmza Şemaları (TSS) arasındaki farkı anlamak önemlidir; çünkü her iki yöntemle ilgili pazarlama dili çoğu zaman bu farkı belirsizleştirir.
İmza sırasında SSS: Her taraf bir pay tutar. İmza atmak için yeterli sayıda pay bir araya getirilir ve özgün özel anahtar tek bir cihazda yeniden oluşturulur. Ardından bu cihaz normal şekilde imza atar. Anahtar tek bir yerde bulunmuştur.
İmza sırasında TSS: Her taraf bir anahtar payı tutar ve bu payı kullanarak bir kısmi imza üretir. Kısmi imzalar Lagrange enterpolasyonu kullanılarak birleştirilir ve zincirde geçerli nihai imzayı oluşturur. Web3Auth belgelerinde şöyle açıklanıyor: Taraflar “kısmi imzaları eş zamanlı olarak oluşturur; bunlar daha sonra Lagrange enterpolasyonuyla birleştirilerek imza hiçbir zaman yeniden oluşturulmadan doğrulanır.” Hiçbir cihaz anahtarın tamamını görmez.
Dağıtık Anahtar Üretimi (DKG) bunu bir adım ileri taşır. Gerçek bir TSS-MPC düzeninde anahtar çifti oluşturulurken bile bir araya getirilmez. Taraflar etkileşimli bir protokol yürütür; protokol sonunda herkes, açık adresi bilinen bir anahtar çiftinin payını elinde tutar, ancak özel anahtarın tamamı hiçbir yerde var olmamıştır.
Somut bir benzetme yapalım: SSS, üç iş arkadaşınıza bir kasanın şifresinin üçte birini vermeye benzer. Kasayı açmak için yine de aynı odada buluşup şifrenin tamamını girmeleri gerekir. TSS'de ise herkese yalnızca birlikte çalıştıklarında açılan ayrı bir kilit parçası verilir. Böylece tek bir kişi şifrenin tamamını bilmeden kasayı birlikte açabilirler.
Temel SSS'nin geliştirilmiş hâli olan Doğrulanabilir Gizli Paylaşım (VSS), katılımcıların sırrı yeniden oluşturmadan paylarının geçerli olduğunu doğrulamasını sağlar. Kötü niyetli bir dağıtıcıdan kaynaklanan riski azaltır, ancak imza sırasında ortaya çıkan yeniden oluşturma açığını ortadan kaldırmaz.
Pay Düzenleri: 2-of-2, 2-of-3 ve Matematiğin Önemi
Eşik sayısı hem güvenlik düzeyini hem de kurtarma seçeneklerini belirler. Tüketiciye yönelik MPC cüzdanlarında uygulamada iki düzen kullanılır.
2-of-2: İmzayı iki taraf da atmalıdır. Taraflardan hiçbiri tek başına işlem yapamaz. ZenGo bu modeli kullanır: Bir pay kullanıcının mobil cihazında, diğeri ZenGo'nun sunucusunda bulunur. İmza atmak için iki tarafın iletişim kurması gerekir. Bu modelin avantajı basit olmasıdır; dezavantajı ise paylardan biri kalıcı olarak çevrim dışı kalırsa cüzdanın kilitlenmesidir. ZenGo'da kurtarma üç unsura dayanır: ZenGo sunucusunda tutulan cihaz payının şifreli yedeği, kullanıcının kişisel bulutunda (iCloud veya Google Drive) saklanan bir şifre çözme kodu ve biyometrik yüz taraması.
2-of-3: Üç pay bulunur ve bunlardan herhangi ikisi imza atabilir. Bu düzen yedeklilik sağlar. Binance Web3 Wallet bu modeli, payları şu yerlere dağıtarak uygular: (1) kullanıcının cihazı, (2) Binance sunucusu ve (3) iCloud veya Google Drive'daki kurtarma parolasıyla korunan şifreli bulut yedeği. Kullanıcı telefonunu kaybederse 2. ve 3. pay, yani sunucu ve bulut yedeği, 1. pay olmadan bir taşıma işlemine birlikte imza atabilir.
Tüketici ölçeğinde sunulan ilk MPC cüzdanlarından biri olan Coinbase'in MPC cüzdanında, Haziran 2023 itibarıyla 5 milyondan fazla cüzdan oluşturulmuştu. Paylar kullanıcının cihazına, Coinbase altyapısına ve bir yedekleme hizmetine dağıtılır. Web3Auth'un 2-of-3 modeli; OAuth oturum açma payı (Web3Auth ağı tarafından yönetilir), cihaz payı ve yedekleme ya da 2FA payı kullanır. GG19, GG20, EdDSA ve DKLS19 dâhil olmak üzere çeşitli imzalama protokollerini destekler.
OKX Wallet, MPC'yi aynı anda 37 blokzincirde entegre eden ilk büyük borsa cüzdanlarından biriydi. Bu cüzdan da üç parçalı bir pay mimarisi kullanır.
Kurumlar uyumluluk veya yönetişim amacıyla 3-of-5 gibi daha yüksek eşikler kullanarak ek imza sahipleri ekleyebilir. 150'den fazla blokzincirde 10 trilyon dolardan fazla dijital varlık işlemi gerçekleştirmiş olan Fireblocks, 2-of-3 modeli uygular. Bu modelde 3. pay, internete bağlı olmayan bir mobil cihazda saklanabilir; böylece ayrı bir donanım cihazına gerek kalmadan soğuk imza katmanı oluşturulur.
Anahtar Yenileme: SSS'nin Sunamadığı Avantaj
TSS-MPC'nin tüm SSS şemalarına kıyasla en önemli operasyonel avantajlarından biri proaktif gizli paylaşımdır. Bu yöntem anahtar yenileme veya anahtar döndürme olarak da adlandırılır.
Taraflar, özel anahtarın tamamını hiçbir zaman bir araya getirmeden, aynı açık anahtara ve aynı blokzincir adresine karşılık gelen yeni bir pay kümesini ortaklaşa hesaplayabilir. Yenilemeden sonra eski paylar kriptografik olarak işe yaramaz hâle gelir. Yenilemeden önce çalınan bir pay saldırgana hiçbir şey kazandırmaz.
Bunun pratik sonuçları vardır: Kurumlar fonları zincir üzerinde taşımadan çalışan değişikliği yapabilir, güvenliği ihlal edilmiş bir cihazın erişimini iptal edebilir veya altyapıyı güncelleyebilir. Çalınan bir payın kullanılabileceği saldırı aralığı, yenileme dönemleri arasındaki süreye iner.
Fireblocks'un MPC-CMP protokolü tek bir iletişim turunda imza atar. Eski GG18 standardı ise dokuz tur gerektirir. Böylece protokol yaklaşık 8 kat hızlanır ve anahtarın sık sık yenilenmesi büyük ölçekte operasyonel açıdan uygulanabilir hâle gelir.
Anahtar yenileme, payların oluşturulduktan sonra değişmeden kaldığı Shamir SSS'de bulunmayan ve zincir üstü imzalama anahtarlarının sabit olduğu geleneksel çoklu imzada yer almayan bir özelliktir.
Öz Saklama Nüansı: MPC Gerçekten Gözetimsiz mi?
Pazarlama diliyle teknik gerçeklerin en sık ayrıştığı nokta burasıdır. Yanıt, payların kimde olduğuna ve sağlayıcı ortadan kaybolduğunda ne yaşanacağına bağlıdır.
Sağlayıcının bir pay tuttuğu 2-of-2 modelinde sağlayıcı fonları tek başına çalamaz; imza atmak için kullanıcının cihazındaki paya da ihtiyaç duyar. Ancak tüm işlemleri engelleyebilir. Bu, koşullu öz saklamadır: sağlayıcı tek başına kullanıcıyı soymasa da hesabın kapatılması veya yasal zorunluluklar nedeniyle kullanıcının erişimi engellenebilir. MPC sistemlerinde öz saklama meselesi ya hep ya hiç değildir.
2-of-3 modelinde işleyiş, payların hangi taraflarda bulunduğuna bağlıdır. Kullanıcı iki payı birbirinden bağımsız olarak tutuyorsa (cihazında ve kişisel bulut yedeğinde), kurtarma için sağlayıcının payına ihtiyaç kalmaz. Ancak tüketiciye yönelik MPC cüzdanlarının çoğunda sağlayıcının payı her imzalama turuna katılır. Bu nedenle sunucu arızası veya hesabın kapatılması durumlarında bu cüzdanlar fiilen gözetimli hâle gelir.
Her kullanıcının sorması gereken temel soru şudur: Bu şirket yarın faaliyetlerini durdurursa fonlarıma hâlâ erişebilir miyim? Tüketiciye yönelik MPC ürünlerinin çoğunda dürüst yanıt şudur: Yalnızca sağlayıcıdan bağımsız olarak her iki payı da kurtarmaya yarayan bir mekanizma varsa. ZenGo'nun şifrelenmiş pay yedekleme modeli, şirket faaliyetlerini durdursa bile çalışacak şekilde tasarlanmıştır; bazı ürünler bu konuda daha az açıklama yapar.
Yüksek değerli varlıklar için donanım cüzdanıyla karşılaştırma hâlâ önemlidir. Donanım cihazı, çevrimdışı anahtar oluşturma ve ortak sır olmadan imzalama olanağı sunar. Güvenlik modeli daha basittir ve herhangi bir sağlayıcının hizmet vermeye devam etmesine güvenmeyi gerektirmez. MPC cüzdanları bu basitlikten ödün vererek kurtarma kolaylığı ve birden fazla cihazda daha iyi kullanım deneyimi sunar.
Sağlayıcıya bağımlılık, günümüzdeki MPC ürünlerinin çoğunun yapısal bir özelliğidir; bir rastlantı değildir. Tescilli imzalama protokolleri (MPC-CMP, GG20, DKLS19), anahtar paylarının farklı sağlayıcılar arasında taşınamaması anlamına gelir. Fireblocks'tan alınan bir pay ZenGo'ya aktarılamaz; bunun tersi de mümkün değildir. Kurtarma ifadesi ise uyumlu tüm cüzdanlarda taşınabilirliği garanti eder. MPC'de bu garanti ortadan kalkar. Kullanıcılar, kurtarma ifadesi kullanarak HD cüzdanlar arasında geçiş yapabildikleri gibi MPC ürünleri arasında serbestçe geçiş yapamaz. 2026 itibarıyla tescilli imzalama mantığından kaynaklanan bu sağlayıcıya bağımlılık, SaaS tabanlı MPC cüzdanlarında önemli bir risk olarak tanımlanmıştır.
Karar Vermeden Önce Bilinmesi Gereken Riskler
Hiçbir büyük tüketici MPC cüzdanında, MPC kriptografik katmanının kendisi üzerinden fon çalınmadı; protokol bugüne kadar sağlamlığını korudu. Ancak saldırı yüzeyi yalnızca protokol katmanından ibaret değildir.
- Payların aynı anda ele geçirilmesi: 2-of-2 veya 2-of-3 modeli, yalnızca paylar gerçekten bağımsız sistemlerde saklanıyorsa işe yarar. Hem sağlayıcının sunucusunu hem kullanıcının cihazını aynı anda ele geçiren bir saldırgan amacına ulaşır.
- Sağlayıcının kapanması veya el koyma: MPC, iş sürekliliği riskini ortadan kaldırmaz. Sağlayıcının sunucusu kalıcı olarak çevrimdışı kalırsa ve kullanıcının bağımsız bir kurtarma yolu yoksa fonlara erişilemeyebilir.
- Yenileme sıklığı: Yenilemeden önce çalınan bir pay işe yaramaz; ancak yenileme yalnızca kurtarma sırasında yapılıyorsa veya seyrek yapılıyorsa, riskin sürdüğü süre uzundur.
- Borsa cüzdanlarında saklama belirsizliği: Borsaların (Binance, OKX, Coinbase) sunduğu MPC cüzdanları, öz saklama ile gözetimli saklama arasındaki çizgiyi bulanıklaştırır. Yasal zorunluluklar karşısında, paylardan birini tutan borsa birlikte imza vermeyi reddedebilir. Öz saklama yaptığını düşünen kullanıcıların cüzdanının kilitlenmesi için tek bir mahkeme kararı yeterli olabilir.
MPC, geçiş anahtarları ve kurtarma yöntemlerini kapsayan daha geniş tehdit modeliniz için bu serinin 5. Bölümü, bu hata senaryolarını yan yana ele alıyor.
Bundan Sonra Ne Yapmalı?
- Kullandığınız MPC cüzdanında her bir payın kimde olduğunu belirleyin. Cihaz payı, sağlayıcı payı ve bulut yedekleme payı birbirinden farklıdır; her birini iyi anlayın.
- İhtiyaç duymadan önce kurtarmayı deneyin. Çoğu MPC cüzdanında simülasyonlu kurtarma modu bulunur. Bu modu kullanın.
- Sağlayıcının kapanmasıyla ilgili soruyu açıkça sorun. Cüzdanın yayımlanmış bir “anahtar dışa aktarma” veya “kendi barındırdığı kurtarma” mekanizması olup olmadığını kontrol edin.
- Anahtar yenileme ayarlarını gözden geçirin. Ayarlanabiliyorsa daha kısa yenileme aralıkları, çalınan bir payın yaratabileceği risk süresini kısaltır.
- Varlıklarınızı saklama modeliyle karşılaştırın. Yüksek tutarlar için ortak sır içermeyen donanım cüzdanı daha basit ve taşınabilir bir temel seçenek olmaya devam eder; MPC'nin sunduğu kurtarma kolaylığının karşılığında taşınabilirlikten ve sağlayıcıdan bağımsızlıktan ödün verilir.



